သၽႃႇဝ

ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈမိူင်းတႆး

မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၽွင်း  လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ဢၼ်လီၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၼႃႇၼၼ်ႉ မွၵ်ႈဢႃယု 7-8 ပီ။ ပေႃးၾူၼ်လူင် ႁၢတ်ႇလူင်းတူၵ်းလူင်းႁႃႇ ယႂ်ႇယႂ်ႇၸိုင်တင်းဢူၺ်းၵေႃႉ ၵဝ်ၶႃႈသေ  ႁဝ်းၵႆႉၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်လဵၼ်ႈဢၢပ်ႇ ၼမ်ႉၾူၼ် ယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ် လဵၼ်ႈႁဵတ်းဝူဝ်း ၵႂၢႆးတေႃးၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၾူၼ်လူင်။ ပေႃးၵူဝ်ႈၼုၵ်းၵူမ်ႇဝုၺ်း ဝၢႆး လဵၼ်ႈၼမ်ႉဢၼ်ၼွင်းသၢႆး လႆၸွမ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းတၢင်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၵတ်း ပေႃးသၼ်ႇ တိုၼ်းတိုၼ်းသီႇသူပ်းပေႃးသွမ်ႇဝိုၼ်းဝိုၼ်းၶဵဝ်ႈ ၶိုၼ်းလေႃႇၵၼ် တင်းတႂ်ႈတင်းၼိူဝ်မေႃးတွၵ်ႉ တွၵ်ႉ။

ပေႃးၶၢဝ်းၼႃးပွင်ႇတူင်ႈ မွၵ်ႈလိူၼ်သီႇၼၼ်ႉပဵၼ်ဝၢႆးပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ပၢတ်ႇ ၶဝ်ႈ ပုမ်ႇၶဝ်ႈပေႃႉၶဝ်ႈ တေႃႉၶဝ်ႈသႂ်ႇယွင်သႂ်ႇ ယႄးယဝ်ႉယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းၵႂၢႆး လူင်းတူင်ႈၼႃး မႅၼ်ႈယၢမ်းၽွင်း ဢိုတ်းႁူင်းႁဵၼ်း လႄႈတင်းဢူၺ်းၵေႃႉၶဝ် ပႃးတင်းထူင်လမ် လမ် ၶႆးၶႆးဢွၼ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်တင်းၵႃဝၢဝ်ဢွၼ်ႇ  လႅၼ်ႈလမ်းၵၼ် ၶႄႉၶႅင်ႇပွႆႇၵႃဝၢဝ်ႇၽႂ်ၶိုၼ်ႈသုင်လိူဝ်ၽႂ်သမ်ႉ ၶိုၼ်းပွႆႇမႆ မၼ်း ၶဵၼ်းၵဵဝ်ႈၵၼ်သေ လိူဝ်ႈမႆၵၼ်ၶၢတ်ႇပေႃးမႆၵႃဝၢဝ်ႇၽႂ်ၶၢတ်ႇၵေႃႈဝႃႈ ၵေႃႉၼၼ်ႉသုမ်းၼႆ။ ယွၼ်ႉၽႂ် ၵေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းၽႂ် လိူဝ်ႈၵၼ်မၢင်ပွၵ်ႈ ၸိူၵ်ႈၵႃဝၢဝ်ႇၶၢတ်ႇတင်း 2-3 ၵေႃႉသေၵႃဝၢဝ်ႇၵေႃႈပိဝ်ၸွမ်းလူမ်း ၵႂႃႇတင်းသွင် သၢမ် ဢွၼ်ၵၼ် လုၺ်းလမ်းတူၺ်းၵႃဝၢဝ်ႇ၊ ၵႃဝၢဝ်ႇဢၼ်ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ၾႃႉသုင်သုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိဝ်ၵႂႃႇၸွမ်းလူမ်းတိၵ်း တိၵ်း လုၺ်းလမ်းပေႃး ဢမ်ႇတၼ်းယဝ်ႉ။

တေဝႃႈပေႃးလိူၼ်ႁႃႈမႃးဢူၸႃး (ဢူင်ႈၸႃး) ဢၼ်ႁဝ်းႁႃးၵႆႉၶီႇလဵၼ်ႈ ဝူၵ်ႇသိတ်းမႆႉလူင် ႁဝ်းဢၼ်ၵႆႉ ဢဝ်ၼမ်ႉသႂ်ႇၼႂ်း မၼ်းသေလမ်းသိတ်း ပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈပီႈၼၢင်းသၢဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ်ၸႂ် လမ်ၼႃႈငေႃး ယမ်းၼမ်ႉ ၵတ်းႁႅင်းၼႃႇလႄႈဢမ်ႇႁတ်းတမ်ႇၶိုဝ်ႇတမ်ႇ ၶၼ်းသႂ်ႇ၊ ပီႈ ၸၢႆးမၢဝ်ႇ ဢွၼ်ႇၶဝ်သမ်ႉၶိုၼ်းဢဵၵ်းသႂ်ႇပွင်ႉသႂ်ႇပၼ်ႁဝ်း၊ ၸိူဝ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢမ်ႇႁူႉသင် လမ်းသိတ်း မင်သႂ်ႇ မင်သႂ်ႇပၼ်ပီႈၼၢင်း ဢွၼ်ႇၶဝ် ပေႃးလႆႈလႅၼ်ႈပၢႆႈ။

ဝၢႆးပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉယဝ်ႉသမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈ တီႈဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈၵူႈဝၼ်းဝၼ်း တေႃႇပေႃးၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ၊ ၸိူဝ်းတႆးၵေႃႉဢမ်ႇ လႆႈယူႇၸမ်ၵၼ်မီးယူႇၵေႃႉဝၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈသမ်ႉၶိုၼ်း မႃးႁၼ်ၵၼ်တီႈႁူင်း ႁဵၼ်းဢွၼ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉ မႃးဢုပ်ႇၵၼ် ၶႆႈၼႄၵၼ် ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းၵၼ် သဵင်ဢၼ်လင်မေႃး ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၸဵမ်ၸၢႆး ယိင်းဢွၼ်ၵၼ်ၸူမ်း ၵၼ်သိူဝ်းၵၼ် ယဝ်ႉယွၵ်ႇလဵၼ်ႈၵၼ် ။

ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးမိူၼ် မိူဝ်ႈႁဝ်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉၸဵမ်လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ် သၢင်ႈလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ လွင်ႈၽုၵ်ႈသွမ်ႈလွင်ႈ သၽႃဝ ႁိမ်းႁိမ်းၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် ဢၼ်မိူၼ်ၸႂ်ယူႇ 80% ၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၾူၼ် ၶၢဝ်းမႆႈ ၶၢဝ်းၵတ်း၊ၾူၼ် ၵေႃႈၾူၼ်ၸွမ်းသၽႃဝ၊ မႆႈၵေႃႈမႆႈၸွမ်းသၽႃဝ ၵတ်းၵေႃႈ ၵတ်းၸွမ်းသၽႃဝ၊ ၼမ်ႉလိၼ် ႁိၼ်ၾႃ မိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မႅၼ်ႈ ၸွမ်းၶၢဝ်း ယၢမ်းမၼ်း၊ ၾုၼ်ႇလီ လိၼ်လီ ၽုၵ်ႇၵိၼ်သင်ၵေႃႈငၢႆႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလႆႈသႂ်ႇ ဢီႈယႃသင်ၵေႃႈ လီတႄႉ တႄႉ။ လႆႈႁၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁႆႈ ၵႂႃႇသူၼ် ၵႂႃႇၼႃး ပဵၼ်သၢႆပဵၼ်ၸုမ်း ဢၢပ်ႈလီမူၼ်ႈသိူဝ်းပေႃးမိူင်းလႅင်း မႃး ၵေႃႈၸူဝ်းၵၼ်ႁွင်ႉၵၼ်ၵႂႃႇပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ ႁူဝ်ၶမ်ႈမႃးၵေႃႈဢွၼ်ၵၼ် မႃးပဵၼ် ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႄႉႁ ေႃႈလိုပ်ႈဝူဝ်းၵႂၢႆးပေႃးတဵမ်တၢင်း လူင်မႃးယဝ်ႉ။ မွၵ်ႈပဵၼ်မၢဝ်ႇႁၢႆးဢွၼ်ႇတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးမႅၼ်ႈၽွင်းယၢမ်းလီမူၼ်ႈလီသိူဝ်း ၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းသေ  ဢမ်ႇထၢင်ႇတေပဵၼ်လွင်ႈ ထူပ်းၽႄးလူင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသိုၵ်းသိူဝ်ၵႆႉပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ် တီႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉမိူင်းၼိုင်ႈဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇယဵၼ်ဢမ်ႇ ဝၢႆးယူႇယူႇ ၵႆႉလႆႈငိၼ်းသဵင်ႈမၢၵ်ႇ သဵင်ၵွင်ႈ ၵူႈဝၼ်း။

ပေႃႈမႄႈ ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ႁၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းသုၵ်ႉသၵ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ႇၵၼ် ဢဝ်လုၵ်ႈ လၢင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပီႈ ၼွင်ႉပၢႆႈၵမ်းဢိတ်းၵမ်း ဢွတ်း။ မိူဝ်ႈႁဝ်းတေဢွၵ်ႇႁိူၼ်းမႃးၼၼ်ႉ သဵင်ၵွင်ႈသဵင်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇၼႂ်း ဝၢၼ်ႈႁဝ်းတင်းၶိုၼ်း ဝၢႆးသဵင်ၵွင်ႈ ယဵၼ်ၵႂႃႇဢိတ်းၼိုင်ႈမွၵ်ႈယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 2း00 မူင်းပၢႆ ပေႃႈႁဝ်းၸင်ႇၸၼ်ဢဝ်ၶွပ်ႈၶႅၼ်ၵဝ်ၶႃႈ မႄႈႁဝ်းသမ်ႉ ၸႄး ဢဝ်တင်းၼွင်ႉၸၢႆးၶႃႈသေ လႅၼ်ႈဢွၵ်ႇလုၵ်းလိၼ်မႃးတင်းတေႃႇၼႃႈ ဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ၶိုၼ်းမႃးထူပ်းၵၼ်လၢႆလၢႆၵေႃႉ တီႈၾင်ႇၶူင်း၊ မႃးပႂ်ႉလွင်ႈပႄး တႃႇတေၶဝ်ႈမိူင်းထႆး၊ ၼိူဝ်ပႄးလူင် ၼၼ်ႉ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင် ၶီႇၼိူဝ်မၼ်းမီး ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 30 ၵေႃႉ မႃးတင်းဝၼ်း တင်းၶိုၼ်း မႃးဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈပႃႇလဝ်းပႃႈၼိူဝ်ဝၢၼ်ႈသႃလႃး တီႈဢၼ်တေႁဵတ်းၾၢႆ တႃႈသၢင်းၼမ်ႉ ၶူင်းၼၼ်ႉ သေပႆၶိုၼ်ႈ လွႆလူင်းႁူၺ်ႈလတ်းမႃးတင်းဝၢၼ်ႈၼႃးၼိဝ်ႉ မိူင်း တူၼ် မႄႈၵႅၼ်း မိူင်းႁၢင် ၼႃးၵွင်းမူး မႃးတင်း ပီႇတူးၶဝ်ႈမႃးတင်းဝၢၼ်ႈ လၢၼ်းယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈႁဝ်းမႃးႁႃၵၢၼ်ယူႇတီႈၼႂ်းသူၼ်သူမ်ႈ ဝၢၼ်ႈလၢၼ်း တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈၵေႃႈလႆႈလဵၼ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉပႂ်ႉတူၺ်းၼွင်ႉၸၢႆးဢွၼ်ႇလႄႈဢမ်ႇ လႆႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ဢမ်ႇလႆႈသွၼ်လိၵ်ႈ၊ ပေႃးၵၢင်ၼႂ်မႃးၵေႃႈႁဝ်းသွင်ၵေႃႉ ပီႈၼွင်ႉ ၼင်ႈၼိူဝ်ႁၢဝ်းႁၢဝ်ႉဢွၼ်ႇၼႃႈႁိူၼ်းသေလွမ်ၶွႆပိူၼ်ႈၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်း ယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတိုဝ်ႉတၢင်းမိူၼ်ပိူၼ်ႈ ငိူဝ်ႉတူၺ်းပိူၼ်ႈၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်းၵူႈဝၼ်း ဝၼ်းယဝ်ႉ။

ယူႇဢမ်ႇႁိုင်လႆႈႁၼ်ပီႈၼွင်ႉ တႆးၵေႃႉ ၵူၼ်းမိုတ်ႈ ၵူၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈႁၼ် ႁူႉၸၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈမႃးပဵၼ် ၽုင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈ လုၵ်ႈမႃးဢမ်ႇလႆႈၽူဝ်မႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈလုၵ်ႈမႃး ဢမ်ႇ လႆႈမႄးမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၾႆးၽဝ်ႁိူၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုဝ်းတၢႆမိူဝ်ႈ 1997၊ သင်ဢမ်ႇမႃးၵေႃႈႁဝ်းပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈတေမိူၼ်ႁိုဝ်ဢမ်ႇယဝ်ႉ။

ၽဝၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းလႆႈဝႃႈ တူၵ်း ၵိၼ်း ယၢပ်ႇတုၵ်ႉ ၵွပ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း သုၵ်ႉယုင်ႈ ဢမ်ႇမီးမိူဝ်ႈၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉတေႉ တေႉ။ ၵူၺ်းလႆႈဝႃႈၵၢမ်ႇ လီလႄႈလွတ်ႈမႃးႁိုဝ်၊ တေဝႃႈၵၢမ်ႇလီၵေႃႈလႆႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈ ၸၢင်ႈပိူၼ်ႈယူႇတီႈမိူင်း ထႆးပေႃးမီး 14 ပီ ယဝ်ႉၵေႃႈပႆႇမီးတီႈယူႇတီႈႁိူၼ်း ၸိူင်ႉပိူၼ်ႈ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼႂ်းသူၼ် သူမ်ႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႆႈ 120 ဝၢတ်ႇ ပွႆႇပၼ်ပိူၼ်ႈလႃႇလဵၼ်ႈထိူတ်းလဵၼ်ႈ၊ ငိုၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈၵဵပ်းလႆႈႁွမ်ၵုမ်ႇ ၵိၼ်ဝၼ်းလႂ်ဝၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ၸိူဝ်းလႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၵျေႃႇလႆႈယူႇႁူမ်ႈမူၼ်ႈ လဵၼ်ႈတေႃႇ သိူဝ်း ၸွမ်းၸိူဝ်းဢူၺ်းၵေႃႉၽွင်း တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉ ၼၼ်ႉမိူၼ်ႁၢင်ႈ တူၵ်းထိုင်မိူင်းလႂ် တီႈလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇၶၢတ်ႇႁၢႆၼႂ်းသၢႆတႃတိုၵ်ႉႁၼ်ယူႇ ၼႂ်းတႃ တိုၵ်ႉငိၼ်းယူႇၼႂ်းႁူတိုၵ်ႉတွင်းယူႇ ၼႂ်းၸႂ် လႄႈဢမ်ႇတွၼ်ႉႁွၼ်ႇ လူင် လိုမ်းပႅတ်ႈၼမ်ႉလိၼ် ႁိၼ်ၽႃဝၢၼ်ႈႁဝ်း မိူင်းႁဝ်းလႆႈ၊ ၽၢတ်ႇယၢၼ် မႃးႁိုင်တၢၼ်ႇ လႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈတႃႇသေႇမွင်းဝၼ်းတေၶိုၼ်းလႆႈ မိူဝ်းလႄႇ မိူဝ်းယူႇမူၼ်ႈသိူဝ်းမိူၼ်ၸိူဝ်းလႆႈယူႇမူၼ်ႈသိူဝ်း ၵျေႃႇမႃးၽွင်း တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉယူႇတႃႇသေႇ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၶႂ်ႈၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ ။