ပၢႆးယူႇလီ

မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း ၵွၼ်းၶေႃမႂ်ႇ လွင်ႈႁဝ်းလီသႂ်ႇၸႂ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်း

မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊပူၼ်ႉမႃး ၵူၼ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉလႆႈႁၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း သဝ်းၶေႃမႂ်ႇၶွင်လုမ်ႈၾႃႉ ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇ ဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢၾိၵ၊ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇ ဢၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပွတ်းႁွင်ႇသေ တင်ႈ မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢၼ်လူင်းယင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမိူဝ်ႈလိူၼ်ၸၼ်ၼႃဝႃရီႇပူၼ်ႉမႃး။

ၵွပ်ႈမီးၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တႃႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ 99.57% လူၼ်ႉလိူဝ်လႄႈၸင်ႇထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆ ယိူင်းမၢႆ ၶွင်ပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၸၢဝ်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း ၶဝ်လႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ပွတ်းႁွင်ႇသေၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၼႂ်း လုမ်ႈၾႃႉထႅင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၵိူတ်ႇမႂ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတေတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈ ႁပ်ႉၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉယူႇ။ တႃႇမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉၸုမ်းၶွင်ႊသီႊႁူမ်ႇလူမ်ႈၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ United Nations Security Council (UNSC) လႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈသေႁွင်ႉ ပၢင်ၵုမ်လႄႈ လႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၼႂ်းဝၼ်းထိ 13.07.2011 ယဝ်ႉလႆႈတၢင်ႇထိုင် လုမ်းပွင် ၵၢၼ်ယႂ်ႇ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉထႅင်ႈ ယူႇ။

တႃႇလႆႈၶေႃႈလႆႈၸႂ်ႁပ်ႉႁွင်းမိူင်းၵွၼ်းၶေႃသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉတီႈပၢင် ၵုမ်လူင်တေလႆႈႁပ်ႉသဵင်ၵမ်ႉထႅမ် တီႈဢေႇသုတ်း 2 ၼႂ်း 3 ႁိုဝ်ဢမ်ႇယွမ်း 128 ၸိုင်ႈမိူင်းၶွင်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းတင်းမူတ်း 192 ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။ မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇပွတ်းၸၢၼ်းတေ ပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃမႂ်ႇလႄႈပဵၼ်မိူင်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းထိ 193 ၶွင်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈ ၾႃႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၼႃႈလိၼ်ယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းၵုၼ်ဢၾိၵ လႄႈမိူင်းမႂ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ သူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း ၵေႃႈလႆႈၽေ ဢွၵ်ႇၼႃႈလိၼ် 1 ၼႂ်း 3 ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈသင်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ

လွင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၵၢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇႁွင်ႇ ၸၢၼ်းၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃတိုၵ်းတေႃး ၵၼ်မႃးႁိုင် ဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း သႃႇသၼႃႇ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸၢဝ်းသူႇတၢၼ်ႇ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႃးပေယႃး လႄႈ ဢႃရပ်ႉ ၵိူဝ်းယမ်ၼမ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃဢိတ်ႇသ်လၢမ်။ ၸၢဝ်းသူႇ တၢၼ်ႇၸၢၼ်း သမ်ႉၵမ်ႈၼမ်ပဵတ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢႃၾိၵ မႃးၸဵမ်လႂ် သေၵိူဝ်းယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် ၽီသၢင် လႄႈၶရိတ်သ်၊ လွင်ႈၼႆႉပဵၼ်ပၼ်ႁႃယႂ်ႇသေၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ႁႃၵႅမ် လူင်မႃးယွၼ်ႉၸႅၵ်ႇၽေ ငိုၼ်းၼမ်ႉတွၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉယွၼ်ႉၶူဝ်းၶွင် သႃႇၽႃႇဝ ဢမ်ႇလူင်းတူဝ်။ ၵမ်ႈၼမ်မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇၼမ်ႉ မၼ်းၼိုင်ႈဝၼ်း 500,000 ပႃလ်ရႅဝ်းလႄႈ 75% ဢၼ်ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇၼႆႉယူႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ် သူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း၊ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁိမ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းလႄႈ သူႇတၢၼ်ႇႁွင်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တိုၵ်းတေႃးၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းၵၢင်မိူင်း 2 ပွၵ်ႈၽွင်းၼႂ်းပီ 1955-1972 လႄႈပွၵ်ႈထိ 2 ၼႂ်းပီ 1983 ယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈ ၽွင်းတိုၵ်းတေႃးၵၼ် 30 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉမီးၵူၼ်းတၢႆဢမ်ႇယွမ်း 2 လၢၼ်ႉၵေႃႉ လႄႈ ၵမ်ႈၼမ်တေပဵၼ်ၽၢႆႇသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း။ ဝၢႆးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းၵၢင်မိူင်းပွၵ်ႈ 2 ယဝ်ႉ မိူင်းၸဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉၶဝ်ၶဝ်ႈ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်တေႃႇပေႃးမီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႂ်းပီ 2005 သေတေႇ ဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး သူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်းၶေႃ တေႃႇပေႃးထိုင် ၵၢၼ်လူင်းယင်ႇၵၢင် ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပွတ်းႁွင်ႇတင်ႈမိူင်း ႁင်းၶေႃယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးတူၺ်းၵႃႈၼႆႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ UN ၶဝ်ႈၵႄႈလိတ်ႈၸွႆႈလႄႈ ပိူၼ်ႈၵိုတ်းသိုၵ်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 5-6 ပီ ၽွၼ်းလီမၼ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈလႆႈလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ထိုင်တီႈလႆႈၵွၼ်းၶေႃၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈသင်ၶိုၼ်း ဝၢႆႇတူၺ်းၸုမ်းၵိုတ်းသိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ၵႅၵ်း မိူင်းမၢၼ်ႈဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတူၵ်းလူင်းၵိုတ်းသိုၵ်း ၵၼ်တၢင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမႃးၸိုင် ႁိုင်ပဵၼ် 10-20 ပီပၢႆမႃးၵေႃႈယင်းပႆႇႁၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇဢၼ်တေၵေႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႂ်ႇသုင်လႆႈ။  လွင်ႈၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈပၼ်ႁႃၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼင်ႇၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ပၼ်ႁႃၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ဝႃႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၸုမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ဢဝ်လိပ်း ဢဝ်လႅင် သုၼ်ႇလႆႈတၢင်းၵၢၼ်မိူင်းပူၼ်ႉပႅၼ် လိူဝ်ပိူၼ်ႈမႃးပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉသေၸင်ႇၵိူတ်ႇပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  လွင်ႈမိူင်းႁဝ်းဝႆႉၵႃႈၼႆႈ ၵွၼ်ႇ။ ၽူႈတႅမ်ႈတေသိုပ်ႇၶႆႈၼႄငဝ်းလၢႆးၸိုင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ။

ငဝ်းလၢႆးၸိုင်ႈမိူင်းမႂ်ႇ

ပေႃးဝႃႈလႆႈၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉမႂ်ႇမႂ်ႇ၊ လွင်ႈဢၼ်သူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၽၢတ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈသင်ၵၼ်တင်းဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင်ၵိူတ်ႇမႂ်ႇ၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၽွမ်ႉလူင်ႈၼႃႈဢွၼ် တၢင်းလႄႈ ပဵၼ်မိူင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸုၵ်းလူၺ်ႈၼမ်ႉတိၼ်ၼမ်ႉမိုဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈသေပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ ဢၼ်တူၵ်းတႅမ်ႇ  ၽၢၼ်တီႈသုတ်းၶွင် လုမ်ႈၾႃႉၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ UN ဝႃႈသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းမီးပိုၼ်ႉတီႈ 640,000 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ ပၼ်ႇမူၼ်း လႄႈ သၢႆမၢႆၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃၽွင်းတိုၵ်ႉယူႇႁူမ်ႈသူႇတၼ်ႇပွတ်းႁွင်ႇမိူဝ်ႈတီႈတိုၵ်ႉပဵၼ် မိူင်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႂ်းပီ 2009 ၼၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းတင်းမူတ်းမီး 39.15လၢၼ်ႉၵေႃႉ၊ ယူႇပွတ်းႁွင်ႇ 30.89 လၢၼ်ႉၵေႃႉ လႄႈ လႄႈပွတ်းၸၢၼ်း 8.26 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၵူၺ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်း ပွတ်းၸၢၼ်းတေမီးမွၵ်ႈ 11-13 လၢၼ်ႉၵေႃႉယွၼ်ႉ ပႆႇ လႆႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆမႂ်ႇလႄႈၵူၼ်းလုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈမႃး ပိူဝ်ႈတႃႇသၢင်ႈမိူင်းမႂ်ႇထႅင်ႈၵေႃႈၼမ်ဝႃႈၼႆ။

ၸိုင်ႈမိူင်းၵိူတ်ႇမႂ်ႇမိူၼ်သူႇတၢၼ်ႇမီးပၼ်ႁႃယႂ်ႇယူႇ 2 ဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ပၼ်ႁႃလွင်ႈႁူမ်ႇ လူမ်ႈၼႆႉ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇသူင်ႇသိုၵ်းငမ်းယဵၼ်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၸုပ်ႈၼိုင်ႈ 7,000 ၵေႃႉလႄႈ ပလိၵ်ႈ ထႅင်ႈ 9,000 ၵေႃႉၶဝ်ႈလုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင်ပၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉတေ ထႅမ် ႁိုဝ်တေထွၼ်ဢွၵ်ႇၶိုၼ်းယူႇၸွမ်းငဝ်းလၢႆး ထႅင်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းသူၼ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၵေႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁိုဝ် တပ်ႉသိုၵ်း ပူတ်းပွႆႇ ၵူၼ်းမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇ Sudan People’s Liberation Army (SPLA) မီးႁႅင်းသိုၵ်းယူႇမွၵ်ႈ 4,150 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေယဵၼ်း ပဵၼ်တပ်ႉ သိုၵ်းလိၼ်၊ သိုၵ်းၵၢင်ႁၢဝ် လႄႈ ပလိၵ်ႈၵႂႃႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တပ်ႉလိၼ်တေႃႉတႄႉ မီးၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း၊ တပ်ႉၵၢင်ႁၢဝ်တေႇဢဝ် 2009 မႃးဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်း ႁိုဝ်ႁေႇ လိပ်ႈၶွပ်ႈတိူဝ်ႈ သေလမ်း၊ ၵူၺ်းမီးၶၢဝ်ႇဝႃႈ သင်ႇသိုဝ်ႉ ႁေႈလိပ်ႈၶွပ်ႈတိူဝ်ႈ MI-17 10 လမ်းလႄႈတိုၵ်ႉမႃး 4 လမ်း မိူဝ်ႈ ပီပူၼ်ႉ၊ တပ်ႉၼမ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၼႃႈလိၼ်ၸၢပ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇ ဝႃႈၼႆ။

ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသမ်ႉမွၵ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇလႂ် 90% ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းမီးငိုၼ်းၶဝ်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇမွၵ်ႈငိုၼ်း0.50 တေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တႅမ်ႇလိူဝ်ၶိူင်ႈၶွင်”ၵူၼ်းၽၢၼ်” ဢၼ်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တင်ႈဝႆႉ ငိုၼ်းၶဝ်ႈဢမ်ႇ ထိုင် 1.25 တေႃႇလႃႇဢမေႇ ရိၵၢၼ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃယႂ်ႇထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 85% ဢမ်ႇႁူႉလိၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇမေႃဢၢၼ်ႇမေႃတႅမ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ  လွင်ႈၵိၼ်တၢင်းတိုဝ်း (လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်) ဢမ်ႇတဵမ် ထူၼ်ႈ။ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းတင်းမူတ်း မီးသဵၼ်ႈတၢင်းသိူဝ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ် (ယၢင်) ဢမ်ႇထိုင်100 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ။ လိူဝ်သေ ၼၼ်ႉပဵၼ်တၢင်းလုၵ်းလိၼ် မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်းၸူးပႃး ဢၼ်တေပဵၼ်မႃးမိူင်းလူင် ၵေႃႈသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၼႂ်းမိူင်း ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်တၢင်းလုၵ်းလိၼ် ၵူၺ်းဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈပႆႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶုတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းပဵၼ်ထိ 3  ၶွင်ၵုၼ်ဢၾိၵ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼိုင်ႈပီ လၢႆလၢႆႁဵင် လၢၼ်ႉ တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ လူၺ်ႈၼမ်ႉမၼ်းလိပ်းဢၼ်ၶုတ်း ဢွၵ်ႇၼိုင်ႈဝၼ်းမွၵ်ႈ 500,000 ပႃႇလ်ရဵဝ်လႄႈ 75% ၼႆႉၶုတ်းတီႈမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း။ ပၼ်ႁႃၵေႃႈတေယူႇတီႈ ၼမ်ႉမၼ်းလိပ်း ဢၼ်ၶုတ်းလႆႈၼႂ်းသူႇတၢၼ်ႇ ၸၢၼ်း တေလႆႈသူင်ႇၶဝ်ႈထွင်၊ ၼႂ်းႁူင်းထွင်ဢၼ်မီးယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ယူႇၼႂ်းပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးလွင်ႈၽေ ငိုၼ်းတွင်း ယွၼ်ႉၶၢႆၼမ်ႉမၼ်း သူႇတၢၼ်ႇႁွင်ႇ/ၸၢၼ်းပဵၼ် 50 တေႃႇ50 ၵူၺ်းဢၼ်တေႉမၼ်းပွတ်းႁွင်ႇလႆႈမွၵ်ႈ 60 လႄႈ ပွတ်းတၢၼ်းလႆႈ 40 ၵူၺ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းသူႇ တၢၼ်ႇၸၢၼ်း တေလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ်ငိုၼ်း ၶဝ်ႈယွၼ်ႉၼမ်ႉမၼ်းထိုင် 98% လႄႈ ငိုၼ်းတိုၼ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇၶွင် ၸိုင်ႈမိူင်း ယူႇတီႈၼိုင်ႈပီ 2,000 လၢၼ်ႉတေႃႇလႃႇဢမေရိၵၢၼ်ႇ။

ပၼ်ႁႃယႂ်ႇၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမႂ်ႇမိူၼ် သူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၼႆႉ ယင်းပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလႆႈ၊ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတိုၼ်းၶၢႆၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဝူၼ်ႉဝႃႈတေ ၽဵင်ႇပဵင်း လိူဝ်မိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းလဵဝ်ၵေႃႈပႆႇၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ။ ယွၼ်ႉမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 21.5.2011 ပူၼ်ႉမႃးၸွမ်ၸိုင်ႈဢူဝ်မႃလ် ဢသ်သၼ်ဢႅဝ်-ပႃၶျီလ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇပွတ်းႁွင်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈတေ ပိၵ်ႉလွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းၶွင်သူႇတၢၼ်ႇ ၸၢၼ်း သင်ၸိူဝ်ႉဢမ်ႇၸၢႆႇၵႃႈသူင်ႇၼမ်ႉမၼ်းလူၺ်ႈ ၵႃႈၶၼ် ၼင်ႇၽေငိုၼ်းတွၼ်း ယွၼ်ႉၼမ်ႉမၼ်းလိပ်းမိူၼ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဝႃႈၼႆ။

လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လွင်ႈၼႆႉမီးၶိုၼ်ႈမႃးဝၢႆးသေမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းလႆႈၵွၼ်းၶေႃ လူၺ်ႈၸၢဝ်းသူႇတၢၼ်ၸၢၼ်း ဢၼ်လွမ် မုင်ႈမွင်းဝူၼ်ႉဝႆႉဝႃႈ တေလႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းတွၼ်းတဵမ်တဵမ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၶၢႆၼမ်ႉမၼ်း ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တူဝ်ၵဝ် သေဢမ်ႇၽေပၼ်ၽႂ်ၼႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတေႉမၼ်းမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးၶူဝ်းၶွင်သႃႇၽႃႇဝ တႂ်ႈလိၼ် ထႅင်ႈတင်းၼမ် ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ်ၶမ်းလႅင်၊ ၶမ်းလႄႈ ႁႄႈလဵၵ်းၵူၺ်းမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇႁွင်ႇၵေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈမီးသုၼ်ႇ လႆႈႁပ်ႉ ၵၢၼ်ၽေၼမ်ႉတွၼ်း ၶူဝ်းၶွင် သႃႇၽႃႇဝ ၼႆႉမိူၼ်ၵၼ်ၵွပ်ႈပဵၼ်ဢမူၺ်ႇၶူဝ်းၶွင်ၽႅၼ်ႇလိၼ်လဵဝ်ၵၼ် မႃးဢွၼ်တၢင်း ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၸိုင်လွင်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း တေမိူၼ်မိူင်းတီႇမေႃးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၽၢတ်ႇ ဢွၵ်ႇမိူင်း ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျိူဝ်ႊ မိူဝ်ႈပီ 2002 သေဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၽွမ်ႉတူဝ်ႈတၼ်းတႃႇတေတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းမိူၼ် ၵၼ်လႄႈ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၼိူဝ်ၼမ်ႉမၼ်းလိပ်းတႃႇသၢင်ႈမိူင်းမိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းမိူင်းတီႇမေႃးလ်ဝၼ်းဢွၵ်ႇတူၺ်းမိူၼ် တေပူၵ်းပွင်လႆႈဝႆးလိူဝ် ယွၼ်ႉတၢင်း ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႈႁၢႆႉ မိူၼ်မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

ၶေႃႈသင်ႇၵမ်းလိုၼ်း

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈပႃးၵၼ်ပဵၼ်ၽွမ်ႉၸႂ်ၵၼ် တိုၵ်းတေႃးမႃး တႃႇလႆႈသုၼ်ႇလႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁင်းၶေႃပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းမႂ်ႇမႃးၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ လႄႈ တေလႆႈႁူမ်ၸူမ်းသိူဝ်း ၸွမ်းတၢင်းၶတ်းၸႂ် ပိူၼ်ႈ၊ လွင်ႈဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈပိူၼ်ႈ၊ လွင်ႈႁတ်းၸုၼ်ႉႁတ်း တၢႆတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈမႃးယူႇ။

ပိူဝ်ႈတႃႇတေပဵၼ်ၽွၼ်းလီ လႄႈလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉ ၵွၼ်ႇတေမႃးထိုင်ႁဝ်းၼၼ်ႉပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ၸိုင်ႈတႆးႁဝ်း လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်းႁဝ်းၵေႃႈ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီတီႈပိူၼ်ႈ ယူႇ။ မိူင်းတႆးတေပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇ ႁူမ်ႈမၢၼ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၵေႃႈလီတေ တိုၵ်းဢဝ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ တင်ႈၸိုင်ႈတႆးပဵၼ် မိူင်းလုၵ်ႈမႂ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈမိူင်းတီႇ မေႃးလ်ဝၼ်းဢွၵ်ႇၵေႃႈလီ ၵၢၼ်ႁၢင်ႈတူဝ်ႈတၼ်းႁဝ်း ၼၼ်ႉ တိုၼ်းလူဝ်ႇလႆႈမီးယဝ်ႉ။

ႁဝ်းထုၵ်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်တွၼ်ႈသွၼ်တီႈပိူၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈယဝ်ႉ။ သင်ၵုမ်ႇပႂ်ႉမိူဝ်ႈထိုင် ဝၼ်းမၼ်းမႃးၸင်ႇၵွႆႈႁဵတ်းၼႆတႄႉ ပၼ်ႁႃယႂ်ႇလူင် ၸိူင်ႉၼင်ႇသွင်ၸိုင်ႈမိူင်း (မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ မိူင်တီႈမေႃးလ်ဝၼ်းဢွၵ်ႇ) ႁူပ်ႉထူပ်းမႃးၼႆႉ ႁဝ်းတိုၼ်းတေဢမ်ႇဝႄႈလွတ်ႈလႆႈ။

ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈၶႂ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တႄႉ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၽွင်းႁဝ်းပႆႇမီးသုၼ်ႇလႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၼႆႉ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် သွၼ်လိၵ်ႈသွၼ်လၢႆး ပၼ်တၢင်းႁူႉၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉႁဵတ်းလႆႈၵႃႈႁိူဝ် ၵေႃႈတၵ်းလႆႈႁဵတ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇတၢပ်ႈပႂ်ႉ ထႃႈ ဝၼ်းၼၼ်ႉဝၼ်းၼႆႉသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇၼၼ်ၸိုင်သင် ဝၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးထိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၶိုင်သင်ဢမ်ႇလႆႈ တၢင်းလႂ်ၵေႃႈၸၢင်ႈလိူတ်ႇမႆႈလႄႈတၵ်းၺႃးတၢင်းယၢပ်ႇ ၽိုတ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ တေပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီတႃႇပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆးၸိူဝ်းမုင်ႈမွင်းၶႂ်ႈႁၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸိုင်ႈတႆး မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း လႄႈမီးသုၼ်ႇလႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃ ႁဝ်းၶဝ်တေမေႃဢဝ်ပဵၼ် တွၼ်ႈသွၼ်သေ ဝၢင်းၽႅၼ်ပုၼ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသူႁဝ်းၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ၽွင်းၶတ်းၸႂ်တုၵ်းယွၼ်း သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်တၢင်း ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ သုၼ်ႇလႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃ ပႃးၸဵမ်သုၼ်ႇလႆႈတင်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼင်ႇၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မီးမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်သူၸဝ်ႈ ႁဝ်းၶႃႈ ၸဵဝ်းထိုင် ယိူင်းမၢႆမိူၼ်မိူင်းသူႇတၢၼ်ႇၸၢၼ်းလႄႈ မိူင်းတီႇမေႃး ဝၼ်းဢွၵ်ႇသေၵမ်း။